راهنمای جامع انتخاب گلند کابل بر اساس IP، Ex و نوع کابل
در طراحی و اجرای سیستمهای برق صنعتی، انتخاب گلند کابل یکی از مراحل کلیدی برای تضمین ایمنی، دوام و عملکرد صحیح تجهیزات الکتریکی است. انتخاب نادرست گلند میتواند منجر به نفوذ رطوبت، آسیب مکانیکی کابل، کاهش درجه حفاظت تابلو و حتی بروز خطرات انفجار در محیطهای حساس شود. در این مقاله، فرآیند انتخاب گلند کابل را بهصورت کاملاً مهندسی و کاربردی بر اساس درجه حفاظت IP، استاندارد ضد انفجار Ex و نوع کابل بررسی میکنیم تا مهندسین و تکنسینهای برق بتوانند با اطمینان کامل، انتخابی اصولی داشته باشند.
انتخاب گلند کابل بر اساس درجه حفاظت IP
درجه حفاظت IP مشخص میکند که گلند تا چه میزان در برابر نفوذ گردوغبار و مایعات مقاوم است. در پروژههای صنعتی، انتخاب IP نامناسب میتواند باعث نفوذ رطوبت، خوردگی تجهیزات و حتی اتصال کوتاه شود.
مفهوم کد IP در گلند کابل
رقم اول: میزان حفاظت در برابر گردوغبار
رقم دوم: میزان مقاومت در برابر نفوذ آب
IP54 / IP55
مناسب محیطهای داخلی، تابلوهای برق داخل سالن و شرایطی که تماس مستقیم با آب وجود ندارد.
IP65 / IP66
گزینهای استاندارد برای اکثر کاربردهای صنعتی، تابلوهای برق فضای باز، خطوط تولید و محیطهای دارای گردوغبار.
IP68
مناسب محیطهای بسیار مرطوب، شستوشوی صنعتی، فضاهای روباز دائم و مکانهایی که گلند در معرض آب مداوم یا غوطهوری قرار دارد.
✅ هرچه شرایط محیطی سختتر باشد، انتخاب گلند با IP بالاتر یک الزام فنی است، نه گزینه اختیاری.
انتخاب گلند کابل بر اساس استاندارد ضد انفجار (Ex)
در محیطهایی که گاز، بخار یا گردوغبار قابل اشتعال وجود دارد، استفاده از گلند معمولی بهشدت خطرناک است. در این شرایط باید از گلند ضد انفجار (Explosion Proof / Ex Cable Gland) استفاده شود که مطابق استانداردهای بینالمللی طراحی شدهاند.
گلندهای Ex معمولاً دارای استانداردهای زیر هستند:
ATEX (اروپا)
IECEx (بینالمللی)
NEC / UL (آمریکا)
این گلندها با ساختار چندمرحلهای، از انتقال شعله و فشار انفجار از داخل تجهیز به محیط بیرونی جلوگیری میکنند.
📌 کاربردهای اصلی گلند Ex:
صنایع نفت، گاز و پتروشیمی
پالایشگاهها و سکوهای نفتی
معادن و صنایع شیمیایی
محیطهای Zone 1 و Zone 2
در این کاربردها، انتخاب گلند بر اساس تاییدیه Ex و نه قیمت باید انجام شود.
انتخاب گلند کابل بر اساس نوع کابل
نوع کابل یکی از مهمترین عوامل در انتخاب گلند مناسب است، زیرا هر کابل ساختار مکانیکی متفاوتی دارد.
کابلهای بدون زره (Unarmoured Cable)
برای کابلهای معمولی، استفاده از گلند پلاستیکی یا گلند فلزی استاندارد کافی است. انتخاب بین این دو بیشتر به شرایط محیطی و تنش مکانیکی بستگی دارد.
محیط داخلی → گلند پلاستیکی
محیط صنعتی سنگین → گلند فلزی
گلند کابلهای زرهدار (Armoured Cable)
کابلهای زرهدار نیاز به گلند مخصوص دارند که بتواند:
کابل را مهار مکانیکی کند
زره کابل را به زمین متصل کند
آببندی کامل ایجاد نماید
در این موارد باید از گلند آرموردار (Armoured Cable Gland) استفاده شود. استفاده از گلند معمولی برای کابل آرمورد، یک خطای اجرایی جدی محسوب میشود.
گلند کابلهای زرهدار در محیطهای انفجاری
در سختترین شرایط صنعتی، یعنی کابل آرمورد + محیط Ex، تنها انتخاب صحیح استفاده از گلند آرموردار ضد انفجار است. این گلندها بالاترین سطح ایمنی، آببندی و مهار مکانیکی را فراهم میکنند و در پروژههای حیاتی الزامی هستند.
مشخصات فنی مهم هنگام انتخاب گلند کابل
هنگام خرید گلند کابل ، بررسی موارد زیر ضروری است:
محدوده قطر کابل (Cable Diameter Range)
نوع رزوه (Metric، PG، NPT)
جنس بدنه و آببندی
درجه حفاظت IP
استاندارد Ex و گواهیها
قابلیت اتصال ارت
اشتباهات رایج در انتخاب گلند کابل
یکی از رایجترین خطاها استفاده از گلند معمولی برای کابل آرمورد یا استفاده از گلند غیر Ex در محیطهای خطرناک است. این اشتباهات میتوانند منجر به کاهش ایمنی، خرابی تجهیزات و عدم تأیید پروژه توسط ناظر فنی شوند.
جمعبندی تخصصی برای مهندسین برق
انتخاب گلند کابل یک تصمیم مهندسی است که باید بر اساس شرایط محیطی، نوع کابل و سطح ایمنی موردنیاز انجام شود. گلند مناسب نهتنها ایمنی سیستم را تضمین میکند، بلکه باعث افزایش طول عمر کابل و تجهیزات میشود.
سوالات متداول راهنمای جامع انتخاب گلند کابل بر اساس IP، Ex و نوع کابل
1. درجه حفاظت IP چه تأثیری در انتخاب گلند کابل دارد؟
درجه حفاظت IP مشخص میکند گلند کابل تا چه حد در برابر نفوذ گردوغبار و آب مقاوم است. برای محیطهای داخلی معمولاً IP54 کافی است، اما در فضاهای صنعتی، مرطوب یا فضای باز استفاده از IP65، IP67 یا IP68 توصیه میشود. انتخاب IP نامناسب میتواند باعث نفوذ رطوبت، کاهش ایمنی و خرابی تجهیزات شود.
2. گلند کابل ضد انفجار (Ex) در چه محیطهایی ضروری است؟
گلندهای دارای استاندارد Ex برای محیطهای دارای گاز، بخار، گردوغبار یا مواد قابل اشتعال ضروری هستند؛ مانند پالایشگاهها، صنایع نفت و گاز، پتروشیمی و معادن. این گلندها از ایجاد جرقه و انتقال شعله به بیرون جلوگیری کرده و مطابق استانداردهایی مانند Ex d، Ex e، Ex ia و Ex t طراحی میشوند.
3. نوع کابل چه نقشی در انتخاب گلند کابل دارد؟
نوع کابل از نظر قطر، جنس روکش، زرهدار یا بدون زره بودن (Armoured / Unarmoured) تأثیر مستقیم در انتخاب گلند دارد. برای مثال، کابلهای آرموردار به گلند فلزی مخصوص نیاز دارند، در حالی که کابلهای بدون زره معمولاً با گلند پلاستیکی یا برنجی استاندارد نصب میشوند.
4. آیا میتوان همزمان به IP و Ex در انتخاب گلند کابل توجه کرد؟
بله، در بسیاری از پروژههای صنعتی لازم است گلند کابل همزمان دارای درجه حفاظت IP بالا و استاندارد ضد انفجار Ex باشد. بهعنوان مثال، در محیطهای مستعد انفجار و مرطوب، استفاده از گلند Ex d با IP68 بهترین انتخاب برای حفظ ایمنی و دوام سیستم الکتریکی است.
