بی متال چیست؟ ⚡ برترین برند بیمتال + آموزش کامل راهنمای خرید
بیمتال چیست؟ راهنمای جامع رله حرارتی بیمتال
بیمتال (Bi-metal) یا رله حرارتی اضافه بار (Thermal Overload Relay)، یک تجهیز حفاظتی و کنترلی الکترومکانیکی در تابلو برق صنعتی است که وظیفه دارد الکتروموتورها را در برابر داغ شدن بیش از حد و جریانهای اضافه بار مداوم محافظت کند.
این قطعه با بهره‌گیری از ویژگی فیزیکی دو تیغه فلزی غیرهمجنس با ضرایب انبساط طولی متفاوت کار میکند؛ در اثر عبور اضافه جریان تدریجی، تیغه‌ها خم شده و با تغییر وضعیت پلاتین‌های فرمان (کنتاکت بسته ۹۵-۹۶ و کنتاکت باز ۹۷-۹۸)، فرمان قطع فوری را به بوبین کنتاکتور ارسال کرده و الکتروموتور را پیش از سوختن سیمپیچ متوقف می‌سازد. رله‌های حرارتی برخلاف فیوزها، در زمان راه‌اندازی و پیک جریان استارت واکنش نشان نمی‌دهند و پس از سرد شدن مجدداً آماده بهره‌برداری هستند. در این مرجع تخصصی از الوین الکتریک، تمامی جنبه‌های عملکرد، اجزا، نقشه‌خوانی، تفاوت‌های کلیدی با کلید حرارتی و فیوز و نحوه تنظیم دقیق رنج جریان را بررسی می‌کنیم.
مکانیزم عملکرد داخلی تیغه‌های بیمتال در مدار چگونه است؟
درک صحیح مکانیزم داخلی بیمتال به مهندسان و تکنسین‌های تابلوساز کمک میکند تا عملکرد آن را در سیستم‌های حساس صنعتی به خوبی ارزیابی نمایند. بخش قلب تپنده رله حرارتی از دو فلز ناهمجنس (معمولاً آلیاژهایی نظیر برنج، مس یا فولاد اینوار) تشکیل شده که با پیوندی مکانیکی بسیار مستحکم به یکدیگر پرس شده‌اند. ضریب انبساط حرارتی طولی این دو فلز با یکدیگر تفاوت چشمگیری دارد.
هنگامی که جریان کاری نامی از تیغه‌های بیمتال عبور میکند، حرارت تولیدشده به سبب اثر ژول در حد مجاز باقی می‌ماند و شکل تیغه‌ها مستقیم است. اما اگر بار مکانیکی شفت الکتروموتور افزایش یابد—برای نمونه گیر کردن نوار نقاله، انسداد ایمپلر پمپ‌های گریز از مرکز یا افزایش اصطکاک یاتاقان‌ها—موتور برای ثابت نگه داشتن دور نامی خود، جریانی بیش از حد استاندارد از شبکه طلب میکند. این اضافه جریان به مرور سبب بالا رفتن حرارت تیغه‌های فلزی میشود.
از آنجا که فلز زیرین یا جانبی ضریب انبساط بیشتری دارد، سریع‌تر منبسط شده و با اعمال تنش طولی، ساختار دوفلزی را به سمت تیغه با انبساط کمتر خم میکند. این انحراف مکانیکی اهرم محرک داخلی را به حرکت درآورده و ضامن تریک مکانیکی را آزاد می‌نماید. نکته حیاتی مهندسی این است که رله بی متال توانایی قطع جریان قدرت را به صورت مستقیم در شاخک‌های خود ندارد؛ بلکه با قطع کنتاکت کمکی بسته، جریان تغذیه بوبین کنتاکتور را قطع کرده و باعث باز شدن کنتاکتهای اصلی کنتاکتور میشود.
بیمتال (رله حرارتی) ۶۹ تا ۱۱۵ آمپر هیوندای
بیمتال (رله حرارتی) ۷۰ تا ۱۰۰ آمپر هیوندای
بیمتال (رله حرارتی) ۳ تا ۵ آمپر هیوندای
بیمتال 115 تا 185 آمپر هیوندای
بیمتال (رله حرارتی) 7 تا 10 آمپر هیوندای
بررسی دقیق اجزا و ترمینال‌های رله حرارتی (بی متال)
یک رله اضافه بار حرارتی استاندارد صنعتی از چندین بخش مکانیکی و الکتریکی حساس تشکیل شده است که هر کدام عملکرد مشخصی دارند:
- شاخک‌های فلزی ورودی قدرت: تیغه‌های صلب مسی که به صورت مستقیم در خروجی ترمینال‌های قدرت کنتاکتور (ترمینال‌های 2، 4 و 6 با شناسه T1، T2 و T3) متصل می‌شوند.
- ترمینال‌های خروجی قدرت: پیچ‌های مستحکمی که کابل‌های خروجی به سمت ترمینال‌های تخته‌کلم موتور از آنها تغذیه می‌شوند.
- ترمینال فرمان ۹۵ و ۹۶ (NC): این ترمینال حیاتی‌ترین کنتاکت بسته رله حرارتی است. فاز مدار فرمان پیش از رسیدن به شستی استپ و استارت یا تغذیه بوبین کنتاکتور، از این دو کنتاکت عبور داده میشود تا در لحظه تریپ، زنجیره فرمان را قطع کند.
- ترمینال فرمان ۹۷ و ۹۸ (NO): کنتاکت باز رله بی متال که در حالت عادی مدار باز است. در اثر اضافه بار و عملکرد رله، این کنتاکت بسته شده و جهت روشن کردن چراغ سیگنال خطا (تریپ/فالت) بر روی درب تابلو برق یا ارسال سیگنال دیجیتال ورودی به کارت‌های PLC به کار می‌رود.
- پیچ ولوم تنظیم جریان (Current Setting Dial): پیچی دارای درجه‌بندی میلی‌آمپر یا آمپر که بر اساس جریان نامی الکتروموتور ست میشود.
- دکمه تنظیم حالت ریست (Reset Switch – Manual / Auto): سوئیچی که تعیین میکند پس از فروکش کردن اضافه بار و خنک شدن تیغه‌ها، آیا رله باید توسط تکنسین به شکل دستی ریست شود (Hand/Manual) یا به صورت خودکار به وضعیت اولیه برگردد (Auto).
- کلید تست عملکرد مکانیکی (Test Button): دکمه‌ای تعبیه‌شده برای مهندسان تابلوساز تا بدون نیاز به تحمیل جریان اضافه به سیستم، از سلامت مکانیکی پلاتین‌های ۹۵ تا ۹۸ و مکانیزم شاسی تریپ مطمئن شوند.
- دکمه قطع توقف (Stop Button): دکمه‌ای دستی برای قطع سریع کنتاکتهای فرمان مدار در زمان تست و عیب‌یابی تابلو برق.
نقشه مدار و شماتیک بی متال در مدار قدرت و فرمان
برای پیاده‌سازی اصولی بی متال در تابلو برق و اتصال صحیح آن با کنتاکتور، مدار باید به دو بخش مدار قدرت و مدار فرمان تفکیک گردد. در نقشه‌خوانی برق صنعتی، تسلط بر نماد مداری و شماره‌گذاری ترمینال‌های رله حرارتی نقشی اساسی در مونتاژ استاندارد دارد.
۱. نقشه مدار قدرت کنتاکتور و بی متال
در مدار قدرت، خطوط اصلی سه فاز (L1, L2, L3) پس از گذر از کلید حفاظت مغناطیسی یا مینیاتوری، به کنتاکتهای ورودی کنتاکتور متصل می‌شوند. خروجی‌های کنتاکتور به ورودی شاخک‌های بیمتال متصل گردیده و جریان مصرفی موتور بدون هیچ واسطه دیگری از درون تیغه‌های حرارتی بیمتال گذشته و وارد کابل‌های موتور میشود.
۲. نقشه مدار فرمان بیمتال و کنتاکتور
اتصال بیمتال در مدار فرمان قلب تضمین حفاظت سیستم است. شماتیک سیم‌کشی فرمان به ترتیب زیر انجام میشود:
- سیم فاز خروجی از فیوز فرمان مدار وارد ترمینال ورودی شماره 95 (NC) میشود.
- از خروجی ترمینال 96 (NC)، سیم به ورودی شستی استپ و سپس زنجیره فرمان استارت و تیغه خودنگه‌دار منتقل میشود.
- در مسیر موازی خطای تابلویی، یک انشعاب از فاز کنترل وارد ترمینال 97 (NO) میشود و از ترمینال 98 (NO) به چراغ آلارم فالت (سیگنال زرد یا قرمز) وصل می‌گردد.
- با رخداد اضافه بار و انحراف تیغه‌ها، ارتباط بین ۹۵ و ۹۶ قطع شده، بوبین کنتاکتور دشارژ شده و بار قدرت بلافاصله بی‌برق میشود. همزمان ارتباط بین ۹۷ و ۹۸ وصل شده و هشدار نوری یا هشدارهای اتوماسیون مانیتورینگ صادر می‌گردد.
بی متال 28 تا 40 آمپر ال اس برای کنتاکتور 50 الی 65 آمپر MT63
بی متال 6 تا 9 آمپر ال اس برای کنتاکتور 9 الی 40 آمپر MT32
بی متال 0.4 تا 0.63 آمپر ال اس برای کنتاکتور 6 آمپر LS MT12 3H
بی متال 1 تا 1.6 آمپر ال اس برای کنتاکتور 9 الی 40 آمپر MT32
بی متال 24 تا 36 آمپر ال اس برای کنتاکتور 24 الی 36 آمپر MT63
بررسی اجزای رله حرارتی و مکانیزم عملکرد داخلی آن
شناخت دقیق اجزای رله حرارتی به شما کمک میکند تا در هنگام عیب‌یابی، سریع‌تر منشأ مشکل را پیدا کنید. هر بیمتال از چندین بخش اصلی تشکیل شده است که هماهنگی آنها باعث دقت در عملکرد حفاظتی میشود. مهمترین بخش آن، تیغه‌های بی‌متالیک هستند که از دو فلز با ضرایب انبساط متفاوت (مانند آهن و برنج) ساخته شده‌اند.
بخش‌های اصلی این تجهیز عبارتند از:
- تیغه‌های مسی ورودی: برای اتصال مستقیم به خروجی کنتاکتور.
- کنتاکتهای فرمان (95-96 و 97-98): برای قطع مدار بوبین و ارسال سیگنال خطا (Alarm).
- پیچ تنظیم جریان: برای ست کردن مقدار جریان نامی موتور.
- دکمه Reset: برای بازگرداندن رله به حالت عادی پس از تریپ دادن.
- شاسی Test: برای اطمینان از سلامت مکانیکی کنتاکتهای داخلی.
عملکرد آن به این صورت است که با عبور جریان، فلزات گرم می‌شوند؛ فلزی که ضریب انبساط بیشتری دارد، بیشتر خم میشود و با فشار آوردن به اهرم‌های داخلی، کنتاکتهای بسته (NC) را باز و کنتاکتهای باز (NO) را می‌بندد. این تغییر وضعیت، برق بوبین کنتاکتور را قطع کرده و موتور متوقف میشود.
بی متال (رله حرارتی) 37 تا 50 آمپر چانت NR2-93G
بی متال (رله حرارتی) 1.6 تا 2.5 آمپر چانت NR2-25
بی متال (رله حرارتی) 4 تا 6 آمپر چانت NR2-25
بی متال (رله حرارتی) 17 تا 25 آمپر چانت NR2-25
بی متال (رله حرارتی) 48 تا 65 آمپر چانت NR2-93G
راهنمای گام‌به‌گام تنظیم جریان و استانداردهای تریپ بیمتال
تنظیم رنج نامی بی متال نیازمند پایبندی به استانداردهای بین‌المللی تجهیزات کنترل موتور (مانند استاندارد IEC 60947-4-1) است. تنظیم نادرست پیچ ولوم میتواند موجب تریپ‌های کاذب و توقف بی‌مورد خط تولید، یا برعکس، داغ شدن و سوختن سیمپیچ الکتروموتور بدون واکنش رله شود.
محاسبات و نحوه تنظیم پیچ جریان
- در راه‌اندازی مستقیم (DOL – Direct On Line): مقدار ولوم بیمتال باید دقیقاً برابر با جریان بار کامل (Full Load Current / InI_n) مندرج در پلاک موتور تنظیم شود. در صورتی که شرایط محیطی بسیار گرم باشد یا ضریب سرویس موتور (Service Factor) کمتر از ۱ در نظر گرفته شود، مهندس برق میتواند آن را در ضریب ۰.۹۵ تا ۱ ست کند.
- در راه‌اندازی ستاره-مثلث (Star-Delta): اگر بیمتال در زیر کنتاکتور خط اصلی یا کنتاکتور مثلث تعبیه شده باشد، جریانی که از آن می‌گذرد جریان فازی موتور است. بنابراین، جریان تنظیمی باید معادل جریان نامی پلاک تقسیم بر رادیکال سه (تقریباً 0.58×In0.58 \times I_n) محاسبه و ست گردد.
تفاوت‌های اساسی رله بی متال با کلید حرارتی (MPCB) و فیوز
بسیاری از طراحان تابلوهای برق در تفکیک وظایف این تجهیزات حفاظتی دچار تردید می‌شوند. جدول مهندسی زیر، وجه تمایزهای کلیدی این قطعات را به طور شفاف نشان میدهد:
| مشخصه فنی | رله حرارتی (بی متال) | کلید حرارتی مغناطیسی (MPCB) | فیوز ذوب شونده / مینیاتوری |
|---|---|---|---|
| نوع حفاظت اصلی | صرفاً اضافه بار حرارتی (Overload) | هم اضافه بار حرارتی و هم اتصال کوتاه مغناطیسی | حفاظت در برابر اضافه جریان شدید و اتصال کوتاه |
| روش قطع مدار | غیرمستقیم (از طریق قطع مسیر بوبین در مدار فرمان) | مستقیم (قطع مکانیکی آنی بر روی کنتاکتهای قدرت) | مستقیم (از طریق ذوب شدن سیم/المان داخلی) |
| قابلیت تنظیم جریان | بله (توسط پتانسیومتر با رنج متغیر) | بله (توسط ولوم تنظیم جریان نامی) | خیر (رنج جریانی کاملاً ثابت و قطعی) |
| سرعت پاسخ در اتصال کوتاه | غیرپاسخگو (آسیب دیدن در جریان اتصال کوتاه) | بسیار سریع در کسری از میلی‌ثانیه | سریع تا بسیار سریع بر مبنای تیپ تند یا کندسوز |
| امکان استفاده مجدد | بله (با ریست مکانیکی پس از خنک شدن) | بله (با تغییر وضعیت اهرم یا شستی به حالت وصل) | خیر (نیاز به تعویض کامل مغزی فیوز پس از سوختن) |
بررسی انواع بیمتال و روش استفاده در موتورهای تک فاز
رله‌های حرارتی بر مبنای معماری نصب و نوع المان سنسوری به مدل‌های زیر تقسیم می‌شوند:
- بیمتال‌های سوکتی متصل شونده مستقیم (Plug-in): دارای شاخک‌های اختصاصی سازگار با ترمینال کنتاکتورهای همان خانواده تجاری که باعث به حداقل رسیدن سیم‌کشی و نظم تابلو میشود.
- بیمتال‌های مستقل ریلی (Stand-alone): دارای پایه‌های اتصال ریل ۳۵ میلی‌متری مینیاتوری که برای کاربردهایی با آمپراژ بسیار بالا یا تابلوهایی با جانمایی فشرده، به وسیله کابلشو و سرسیم به کنتاکتور کوپل می‌شوند.
- رله‌های اضافه بار الکترونیکی (Solid-state Overload Relays): فاقد تیغه‌های مکانیکی دوفلزی که با استفاده از ترانسفورماتورهای جریان داخلی (CT) و بردهای پردازنده، تلفات حرارتی ناچیزی دارند و رنج تنظیمی وسیع‌تر و خطای کمتری ارائه میدهند.
نحوه سیم‌بندی اصولی بیمتال سه فاز برای موتور تک فاز
رله‌های اضافه بار حرارتی برای تقارن حرارتی در سه فاز کالیبره شده‌اند. در صورت عبور جریان تک فاز از یک تیغه، رله دچار خطای عدم تقارن یا قطع فاز (Phase Loss) شده و پیش از موعد قطع میکند. برای رفع این مشکل، باید فاز ورودی را از تیغه اول عبور داده، خروجی تیغه اول را با یک پل سیمی به ورودی تیغه دوم متصل کرد و سپس از خروجی تیغه دوم به ورودی تیغه سوم پل زد. با این اتصال سری، جریان فاز از هر سه جفت تیغه بیمتال به طور یکسان عبور کرده و توازن دمایی لازم حفظ میشود.
بهترین برندهای رله حرارتی بیمتال در بازار برق صنعتی ایران
انتخاب یک برند استاندارد تضمین‌کننده تکرارپذیری دقیق عملکرد رله بدون تلورانس‌های خطرناک است. هنگام گزینش و خرید بی متال، برندهای زیر سرآمد تجهیزات تابلویی معتبر هستند:
- بیمتال ال اس (LS Electric): از پرطرفدارترین برندهای کره‌ای با مدل‌های سری متاسول (Metasol)، دارای دوام مکانیکی فوق‌العاده و تطابق کامل با کنتاکتورهای تابلویی صنعتی.
- بیمتال هیوندای (Hyundai): گزینه‌ای مطمئن با قیمت رقابتی و کلاس تریپ پایدار، سازگار با کنتاکتورهای سری HGC در خطوط اتوماسیون و ماشین‌آلات.
- بیمتال اشنایدر الکتریک (Schneider Electric): گل سرسبد کیفیت جهانی با سری محبوب TeSys D که بالاترین حساسیت و قابلیت اطمینان را در صنایع پتروشیمی، نفت و خطوط تولید حساس به ارمغان می‌آورد.
- بیمتال چینت (Chint): از به‌صرفه‌ترین و باکیفیت‌ترین تجهیزات استاندارد تابلویی با سری NXR که گزینه‌ای ایده‌آل برای پروژه‌های تجاری و نیمه‌صنعتی اقتصادی به شمار می‌رود.
- برندهای مطرح پارس فانال، شیوا امواج و هیمل: راهکارهای بومی و اقتصادی با گواهی‌های استاندارد صنعتی که دسترسی به قطعات یدکی و سهولت در تعویض را به همراه دارند.
راهنمای خرید و انتخاب بی متال متناسب با پروژه از الوین الکتریک
برای سفارش و خرید رله حرارتی بیمتال، مهندسان و مجریان پروژه‌های برق صنعتی باید معیارهای زیر را مد نظر قرار دهند:
- سازگاری کامل ابعادی و مکانیکی با کنتاکتور: رله انتخابی باید از نظر ساختار پایه‌ها و شاخک‌های ورودی با مدل، فریم و برند کنتاکتور مد نظر همخوانی داشته باشد.
- رنج جریان قابل تنظیم: جریان نامی موتور باید در بخش میانی رنج ولوم رله بی متال قرار گیرد تا حداکثر انعطاف‌پذیری تنظیمی در دسترس باشد.
- وجود کنتاکتهای کمکی ۱NO + ۱NC: برای ایجاد همزمان خط مسیر قطع مدار فرمان و خط اعلام اخطار سیگنالینگ تابلویی الزامی است.
فروشگاه تخصصی تجهیزات برق صنعتی الوین الکتریک به عنوان تامین‌کننده دست‌اول برندهای مطرح ال اس، هیوندای، اشنایدر و چینت، ضمانت اصالت فیزیکی قطعات، پشتیبانی فنی و بهترین شرایط استعلام قیمت و ارسال سریع را برای پیمانکاران، کارخانجات و تابلوسازان محترم سراسر کشور فراهم می‌آورد. برای دریافت مشاوره مهندسی پیش از خرید و دریافت لیست قیمت بروز، می‌توانید با کارشناسان فنی الوین الکتریک در ارتباط باشید.
ساختمان داخلی رله بی متال
در قسمت بالا بصورت کلی به نحوه عملکرد رله بی متال اشاره کردیم. در این قسمت می خواهیم با استفاده از شکل بصورت کامل نحوه عملکرد ساختمان بی متال را توضیح دهیم.
همانطور که در شکل مشاهده می کنید رله بی متال از دو تیغه فلز غیر هم جنس تشکیل شده است. علت استفاده از دو فلز غیر هم جنس این می باشد که ضریب انبساط طولی آنها باید متفاوت باشد که در نتیجه گرما باعث خم شدن تیغه ها به سمت فلزی که دارای ضریب انیساط کمتری می باشد . شود. این عملکرد مانند یک کلید می باشد که با گرم شدن رله بی متال مانند یک کلید عمل کند و مدار را قطع کند.
رله بی متال استاندارد باید چه ویژگی هایی داشته باشد :
۱) در بار نامی نباید مدار قطع کند.
۲) اگر جریان عبوری به اندازه ۵ درصد بیشتر از مقدار جریان تنظیم شده روی بی متال باشد، باید در مدت زمان بیشتر از ۲ ساعت مدار را قطع کند.
۳) اگر جریان عبوری به اندازه ۲۰ درصد بیشتر از جریان تنظیم شده باشد، باید در زمان کمتر از دو ساعت مدار را قطع کند.
۴) اضافه بار بیشتر از ۵۰ درصد باید کلید حفاظتی را در زمان کمتر از دو دقیقه قطع کند.
۵) اگر جریان عبوری از بی متال ۶ برابر جریان تنظیم شده باشد (راه اندازی موتور آسنکرون). باید کلید حفاظتی را در راه اندازی معمولی در زمان بیشتر از ۲ ثانیه و در راه اندازی سخت در زمان بیشتر از ۵ ثانیه مدار را قطع کند. در سه فاز چنانچه افزایش جریان در یک فاز باشد باعث گرم شدن بی متال مربوطه و خم شدن آن می شود که باعث قطع هم زمان سه فاز می شود.
اجزای تشکیل دهنده رله بی متال چیست
هنگامی که یک رله بی متال را مطابق شکل زیر مشاهده می کنید .دارای اجزای مختلفی می باشد. که ما باید بدانیم هر کدام یک از این اجزا برای چه هدفی در آن ایجاد شده است. به شکل زیر نگاه کنید .بر روی رله بی متال تیغه ها , پیج ها و ترمینال های متفاوتی وجود دارد که قصد داریم آنها را بررسی کنیم.
هنگامی که در یک مدار الکتریکی اضافه بار رخ می دهد و رله بی متال مدار را قطع می کند.مدار به حالت اول بر نمیگردد و بعد از بررسی علت برای اینکه رله بی متال وجدد وارد مدار شود باید دکمه قرمز یا آبی رنگی که بر روی آن نصب شده است را فشار دهیم.به این دکمه در اصطلاح دکمه RESET می گویند.
حال به شکل رله بی متال با دقت نگاه کنید تا اجزای آن را بشناسید.
1 – تیغه های اتصال به کنتاکتور.
2 – پیچ های اتصال به موتور.
3 – ترمینال باز مدار فرمان.
4 – ترمینال بسته مدار فرمان.
5 – دکمۀ برگشت ضعیف.
5 – پیچ تنظیم جریان.
تشخیص مدار بی متال از روی نقشه تابلو
یکی از مواردی که یک تکنسین و یا مهندس برق باید بر روی آن تسلط داشته باشد نقشه خوانی می باشد.برای اینکه بتوانیم از روی یک نقشه تابلو برق به محل قرار گرفتن رله بی متال پی ببریم باشد .باید نمای شماتیک مداری رله بی متال را بشناسیم .در شکل زیر نقشه مدار بی متال به شما عزیزان نشان داده شده است.همانطور که در بالا به عملکرد رله بی متال در مدار اشاره کردیم که وظیفه محافظت موتورها در برابر افزایش اضافه بار در یک سیستم سه فاز را دارند.پس باید در مسیر موتور سه فاز قرار گیرند. همانطور که در نقشه زیر مشاهده می کنید. اتصال رله بی متال به این گونه می باشد. که جریان الکتریکی ابتدا وارد کلید اتوماتیک می شود و بعد از آن وارد کنتاکتور و در نهایت قبل از ورود به موتور الکتریکی وارد رله بی متال شده است.
تفاوت بیمتال با کلید حرارتی (MPCB)؛ کدام یک بهتر است؟
بسیاری از افراد در هنگام خرید بیمتال دچار تردید می‌شوند که آیا بهتر نیست از کلید حرارتی استفاده کنند؟ اگرچه هر دو تجهیز وظیفه حفاظت حرارتی را بر عهده دارند، اما تفاوت‌های ساختاری بزرگی میان آنها وجود دارد. بیمتال فقط در برابر اضافه بار محافظت میکند، اما کلید حرارتی (MPCB) هم در برابر اضافه بار و هم در برابر اتصال کوتاه (حفاظت مغناطیسی) مقاوم است.
نکته مهم دیگر این است که کلید حرارتی مستقیماً مدار قدرت را قطع میکند، اما بیمتال یا رله حرارتی فقط مدار فرمان را قطع میکند. اگر پروژه شما حساسیت بالایی دارد و نیاز به حفاظت کامل در یک قطعه دارید، کلید حرارتی انتخاب بهتری است؛ اما برای مدارهای اقتصادی و استاندارد، ترکیب فیوز مینیاتوری (برای اتصال کوتاه) و بیمتال (برای اضافه بار) بسیار رایج و کارآمد است.
تفاوت فیوز با بی متال
شاید سوالی که برای شما عزیزان پیش بیاید که خب اگر ما قصد محافظت مدار را در برابر اضافه جریان الکتریکی داریم چرا باید به جای فیوز از بی متال استفاده کنیم. کار فیوز هم مشابه بی متال می باشد؟؟.
در پاسخ به این سوال باید بگوییم . درست است که هر دو حفاظت کننده مدار هستند ولی برای پاسخ دادن به این سوال باید بدانیم که بی متال چیست. و کاربرد آن در کجا می باشد. فیوز مدار را در برابر اضافه جریان محافظت می کند. ولی رله بی متال مدار را در برابر اضافه بار. یکی دیگر از تفاوت های رله با فیوز این می باشد که فیوز غیر قابل تنظیم بوده ولی رله بی متال قابل تنظیم است.نکته بعدی این می باشد که سرعت عملکرد فیوز نسبت به بی متال خیلی بیشتر می باشد.این در بسیاری از مدارات الکتریک ایجاد مشکل می کند. و اگر از فیوز به جای رله استفاده کنیم مدار دائما بعلت اضافه بارهای گذرا قطع می شود. و از کار باز می ماند.
راهنمای خرید و انتخاب بی متال متناسب با پروژه از الوین الکتریک
برای سفارش و خرید رله حرارتی بیمتال، مهندسان و مجریان پروژه‌های برق صنعتی باید معیارهای زیر را مد نظر قرار دهند:
- سازگاری کامل ابعادی و مکانیکی با کنتاکتور: رله انتخابی باید از نظر ساختار پایه‌ها و شاخک‌های ورودی با مدل، فریم و برند کنتاکتور مد نظر همخوانی داشته باشد.
- رنج جریان قابل تنظیم: جریان نامی موتور باید در بخش میانی رنج ولوم رله بی متال قرار گیرد تا حداکثر انعطاف‌پذیری تنظیمی در دسترس باشد.
- وجود کنتاکتهای کمکی ۱NO + ۱NC: برای ایجاد همزمان خط مسیر قطع مدار فرمان و خط اعلام اخطار سیگنالینگ تابلویی الزامی است.
فروشگاه تخصصی تجهیزات برق صنعتی الوین الکتریک به عنوان تامین‌کننده دست‌اول برندهای مطرح ال اس، هیوندای، اشنایدر و چینت، ضمانت اصالت فیزیکی قطعات، پشتیبانی فنی و بهترین شرایط استعلام قیمت و ارسال سریع را برای پیمانکاران، کارخانجات و تابلوسازان محترم سراسر کشور فراهم می‌آورد. برای دریافت مشاوره مهندسی پیش از خرید و دریافت لیست قیمت بروز، می‌توانید با کارشناسان فنی الوین الکتریک در ارتباط باشید
سوالات متداول
آیا بیمتال میتواند در برابر اتصال کوتاه محافظت کند؟
خیر؛ بیمتال فقط برای شناسایی اضافه جریانهای تدریجی (اضافه بار) طراحی شده است. برای حفاظت در برابر اتصال کوتاه، حتماً باید از فیوز یا کلید مینیاتوری در ابتدای مدار استفاده کنید.
تفاوت حالت Manual و Automatic در ریست بیمتال چیست؟
در حالت دستی (H/Manual)، پس از قطع مدار، اپراتور باید دکمه ریست را فشار دهد تا مدار وصل شود؛ اما در حالت خودکار (A/Auto)، پس از گذشت چند دقیقه و خنک شدن تیغه‌ها، رله به صورت اتوماتیک به حالت عادی برمی‌گردد.
چرا بعد از نصب بیمتال، موتور بلافاصله قطع میشود؟
این موضوع میتواند به دلیل تنظیم نادرست جریان روی پیچ تنظیم، وجود اتصال در سیمپیچ موتور، یا عدم تقارن شدید فازها باشد. همچنین ممکن است رنج بیمتال انتخاب شده کمتر از جریان واقعی موتور باشد.
کنتاکتهای 97 و 98 در رله حرارتی چه کاربردی دارند؟
این کنتاکتها در حالت عادی باز (NO) هستند. وقتی بیمتال عمل کرده و تریپ میدهد، این کنتاکت بسته میشود و معمولاً برای روشن کردن چراغ سیگنال خطا (Fault) یا ارسال پیام به PLC استفاده میشود.
آیا می‌توان از بیمتال سه‌فاز برای موتور تک‌فاز استفاده کرد؟
بله؛ اما برای اینکه رله به درستی عمل کند و دچار خطای قطع فاز نشود، باید جریان فاز را از هر سه تیغه عبور دهید (بستن سری تیغه‌ها) تا حرارت به طور یکسان به هر سه بیمتال منتقل شود.
بیمتال چیست و چگونه کار میکند؟
بیمتال یک ابزار الکتریکی است که از ترکیب دو فلز با ضریب انبساط حرارتی متفاوت ساخته شده است. این ترکیب به این صورت عمل میکند که در اثر تغییر دما، فلزات مختلف در برابر گرما واکنشهای متفاوتی نشان میدهند، که موجب انحنای قطعه و در نتیجه قطع یا وصل جریان برق میشود. از بیمتالها در دستگاههایی نظیر فیوزهای بیمتال و ترموستاتها برای محافظت در برابر جریانهای اضافه استفاده میشود.
چرا از بیمتال در محافظت الکتریکی استفاده میشود؟
بیمتال به دلیل حساسیت بالا به تغییرات دما و واکنش سریع آن در برابر گرما، به عنوان یک مکانیزم محافظتی برای جلوگیری از آسیبهای ناشی از اضافه بار و گرم شدن بیش از حد استفاده میشود. این خاصیت باعث میشود که بیمتالها در مدارهای الکتریکی و دستگاههای صنعتی برای قطع جریان در مواقع اضطراری بسیار موثر باشند.
چه تفاوتی بین بیمتال و فیوزهای معمولی وجود دارد؟
در حالی که فیوزهای معمولی در اثر عبور جریان بیش از حد ذوب شده و مدار را قطع می‌کنند، بیمتالها به طور مکانیکی در پاسخ به افزایش دما انحنا پیدا کرده و مدار را قطع می‌کنند. این قابلیت باعث میشود که بیمتالها سریع‌تر به تغییرات دما واکنش نشان دهند و بازگشت آنها به حالت اولیه نیز امکان‌پذیر است، برخلاف فیوزهای معمولی که پس از قطع شدن نیاز به تعویض دارند.
در انتخاب بیمتال برای کاربرد خاص چه نکاتی باید مد نظر قرار گیرد؟
هنگام انتخاب بیمتال برای یک سیستم خاص، مهم است که ضریب انبساط حرارتی فلزات بهکار رفته، دمای عملیاتی مورد نظر، و جریان و ولتاژ سیستم بررسی شوند. همچنین باید نوع فلزات مورد استفاده در بیمتال، مقاومت آن در برابر شرایط محیطی، و عمر مفید آن بهطور دقیق ارزیابی شوند تا بیمتال بهترین عملکرد را در شرایط کاری ارائه دهد.
علت پریدن یا تریپ مکرر بی متال بلافاصله پس از استارت چیست؟
تنظیم پیچ جریان روی عددی کمتر از توان نامی، آمپراژ کشی بیش از حد به دلیل گریپاژ و قفل مکانیکی شفت الکتروموتور، وجود اتصال حلقه در سیمپیچ الکتروموتور و عدم تقارن شدید ولتاژ ورودی شبکه از عوامل تریپ زودهنگام هستند.
آیا برای حفاظت تابلوی پمپ آب کشاورزی می‌توان به تنهایی از بیمتال استفاده کرد؟
خیر. بیمتال توانایی مقابله با تخلیه ولتاژ اتصال کوتاه یا حفاظت مغناطیسی لحظه‌ای را ندارد. توصیه اکید مهندسی استفاده از ترکیب کلید مینیاتوری در بالادست جهت حفاظت اتصال کوتاه یا جایگزینی کامل با کلید حرارتی مغناطیسی (MPCB) است.
تفاوت وضعیت دکمه ریست در حالت Hand با Auto چیست؟
در وضعیت دستی (Hand)، پلاتین‌های فرمان ۹۵-۹۶ حتی پس از سرد شدن فلزات بسته نمی‌شوند و تکنسین نگهداشت باید پس از رفع عیب، دکمه ریست را به صورت فیزیکی بفشارد تا مدار فعال گردد. در وضعیت خودکار (Auto)، به محض پایین آمدن حرارت تیغه‌ها، کنتاکتها به طور اتوماتیک به وضعیت متصل بازمی‌گردند. در مدارهای ایمنی دارای خطر جانی، تنظیم بر روی Auto از نظر استانداردهای ایمنی به شدت منع شده است.
برای کابل‌کشی صحیح مدار فرمان، کنتاکتهای ۹۵-۹۶ به کجا متصل می‌شوند؟
کنتاکت ۹۵ به عنوان ورودی فاز فرمان از فیوز کنترل در نظر گرفته شده و کنتاکت خروجی ۹۶ مستقیماً به ورودی مدار توقف (Stop) یا مسیر سیمپیچ بوبین (A1) کنتاکتور متصل می‌گردد تا عملکرد رله توان قطع تغذیه کنتاکتور را تضمین کند.
مقالات پر بازدید
